Nội Dung
Tết Nguyên Đán là dịp lễ truyền thống quan trọng nhất của người Trung Quốc, đánh dấu thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Không chỉ là ngày đoàn viên, Tết còn là khoảng thời gian con người hướng về những giá trị tinh thần, phong tục tập quán và niềm tin dân gian được gìn giữ qua hàng nghìn năm lịch sử.
Trong văn hóa Trung Hoa, mâm cơm ngày Tết không đơn thuần là bữa ăn, mà là nơi gửi gắm những lời chúc, mong ước và hy vọng cho năm mới. Mỗi món ăn đều mang ý nghĩa biểu trưng riêng, từ màu sắc, hình dáng cho đến cách chế biến. Trong số đó, cá được xem là món ăn không thể thiếu, biểu tượng cho tài lộc, dư dả và thịnh vượng.
Trong tiếng Trung, cá được gọi là “鱼” (yú), đồng âm với chữ “余”, mang nghĩa là dư dả, thừa thãi. Chính sự trùng âm này đã khiến cá trở thành biểu tượng cho:
Tiền bạc dư dả
Cuộc sống sung túc
Năm mới không thiếu thốn
Câu chúc quen thuộc trong dịp Tết là “年年有余” (Nián nián yǒu yú) – nghĩa là năm nào cũng có dư. Vì vậy, ăn cá trong Tết được xem là cách hiện thực hóa lời chúc may mắn này.
Trong tự nhiên, cá là loài sinh sản mạnh, tượng trưng cho:
Sự phát triển liên tục
Gia đình đông con cháu
Công việc làm ăn hanh thông
Điều này rất phù hợp với mong ước của người Trung Quốc trong năm mới: mọi việc sinh sôi, thuận lợi và không ngừng đi lên.
Trong mâm cỗ Tết, cá đại diện cho:
Tài lộc
Phát đạt
Của cải tích lũy
Một con cá lớn, nguyên vẹn được đặt giữa bàn ăn thể hiện ước mong năm mới làm ăn khấm khá, tiền bạc rủng rỉnh.
Theo quan niệm truyền thống, cá thường được:
Nấu nguyên con
Giữ nguyên đầu và đuôi
Điều này mang ý nghĩa:
Đầu xuôi đuôi lọt
Công việc khởi đầu thuận lợi, kết thúc tốt đẹp
Cuộc sống trọn vẹn từ đầu năm đến cuối năm
Một phong tục rất đặc trưng là không ăn hết cá trong đêm Giao Thừa. Việc để lại một phần cá tượng trưng cho:
Của cải còn dư sang năm mới
May mắn kéo dài
Tài lộc không bị “tiêu hết”
Phong tục này thể hiện niềm tin mạnh mẽ vào sự sung túc và tích lũy.
Ở nhiều vùng, người lớn tuổi hoặc gia chủ sẽ là người:
Gắp miếng cá đầu tiên
Chia cá cho các thành viên khác
Điều này thể hiện sự tôn trọng, thứ bậc và mong ước bình an cho cả gia đình.
Một số gia đình rất coi trọng hướng đặt cá:
Đầu cá hướng về người lớn tuổi hoặc chủ nhà
Tránh quay đầu cá ra cửa
Những chi tiết nhỏ này mang ý nghĩa phong thủy, cầu mong tài lộc ở lại trong nhà.
Cá chép gắn liền với truyền thuyết “cá chép vượt Vũ Môn hóa rồng”, tượng trưng cho:
Thành công trong học tập
Thăng tiến trong sự nghiệp
Vượt qua khó khăn
Cá chép thường được chọn trong các gia đình có con cái đang đi học hoặc người trẻ đang lập nghiệp.
Những loại cá lớn như:
Cá trắm
Cá tuyết
Cá mú
Thường xuất hiện trong mâm cỗ của các gia đình khá giả, tượng trưng cho địa vị, sự sung túc và đủ đầy.
Cá trong Tết Trung Quốc thường được:
Hấp nguyên con
Ít gia vị
Điều này giúp giữ trọn vẹn hình dáng và ý nghĩa biểu tượng, đồng thời thể hiện sự tôn trọng truyền thống.
Không chỉ mang ý nghĩa vật chất, cá còn đại diện cho:
Niềm tin vào tương lai tươi sáng
Sự ổn định lâu dài
Mong ước cuộc sống cân bằng
Món cá trong Tết là sự kết hợp hài hòa giữa ẩm thực – phong tục – tín ngưỡng dân gian.
Ngày nay, dù cuộc sống hiện đại có nhiều thay đổi, nhưng món cá vẫn giữ vị trí trung tâm trong mâm cơm Tết Trung Quốc:
Xuất hiện trong nhà hàng, tiệc Tết
Được biến tấu với nhiều cách nấu mới
Vẫn giữ nguyên ý nghĩa truyền thống
Điều này cho thấy giá trị bền vững của văn hóa ẩm thực Trung Hoa.
Cá không chỉ là món ăn truyền thống mà còn là biểu tượng tài lộc, dư dả và thịnh vượng trong Tết Trung Quốc. Từ ý nghĩa ngôn ngữ, phong tục ăn uống cho đến cách bày trí trên bàn ăn, tất cả đều phản ánh niềm tin sâu sắc của người Trung Quốc vào một năm mới sung túc và may mắn.
Giữ gìn phong tục ăn cá ngày Tết không chỉ là giữ lại một món ăn, mà còn là giữ gìn bản sắc văn hóa và giá trị tinh thần được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Xem thêm tại: